Het bestemmingsplan is het belangrijkste normstellende instrument van de Wet op de ruimtelijke ordening. Gemeenten moeten voor hun hele grondgebied één of meerdere bestemmingsplannen vaststellen en voortdurend actualiseren. In Oost- en Zuid-Nederland dienen gemeenten in hun ruimtelijk beleid onder andere rekening te houden met reconstructieplannen.
Het reconstructiebeleid biedt ontwikkelingsruimte voor de intensieve veehouderij in landbouwontwikkelingsgebieden en op bepaalde plekken in verwevingsgebieden. Geen ontwikkelingsruimte krijgen de intensieve veehouderijen in extensiveringsgebieden. Deze bedrijven gaan, naast dat zij te maken hebben met strenge natuur- en milieuwetgeving, ook ruimtelijk op slot. De gemeenten zijn aan zet om met bestemmingsplanprocedures de perceels- en gebiedsbestemmingen te herzien.
M.e.r.-plicht
Voor dit type besluiten geldt de m.e.r.-plicht. Het oprichten, wijzigen of uitbreiden van een intensieve veehouderij (meestal kippen of varkens) kan gevolgen hebben voor andere functies zoals wonen en natuur. Pragmatisch onderzoek naar de ontwikkelingsmogelijkheden voor de intensieve veehouderij, passend binnen complexe beleidskaders en wet- en regelgeving voor natuur en milieu, is de grote uitdaging in dit type projecten.
Alternatieven
De aanpak van ARCADIS bestaat uit het opstellen van een integraal bestemmingsplan voor het buitengebied. Centraal staat een optimalisatie van het ruimtelijke beleid met een duurzaam bedrijfseconomisch perspectief voor de intensieve veehouderij. Binnen een strak ingekaderde milieugebruiksruimte worden alternatieven ontwikkeld in lijn met het reconstructieplan. Deze alternatieven baseert ARCADIS op de herverdeling van vergunde productierechten van veehouderijen met varkens en pluimvee.
Ommen en Hellendoorn
Omdat de ontwikkelingsruimte voor intensieve veehouderij sterk wordt bepaald door natuur- en milieuwetgeving zijn de verschillen tussen de alternatieven minimaal. Voor het buitengebied van de gemeenten Ommen en Hellendoorn maakt het plan-MER aannemelijk dat het clusteren van intensieve veehouderijen in landbouwontwikkelingsgebieden meer bijdraagt aan het behoud en de ontwikkeling van de ruimtelijke kwaliteit dan het verspreid bieden van ontwikkelingsruimte in het verwevingsgebied. Het verplaatsen van productierechten naar landbouwontwikkelingsgebieden leidt tot een sterke afname van stikstofdepositie op de Natura 2000-gebieden. Ondanks deze afname zal de kritische ammoniakdepositie in deze gebieden in 2010 nog steeds ruim worden overschreden door de hoge achtergronddepositie. De gemeente Ommen heroverweegt de ontwikkelingsruimte in een van de landbouwontwikkelingsgebieden. Deze ontwikkelingsruimte is debet aan een toename van de stikstofdepositie in een deel van het Natura 2000-gebied Vecht en Beneden Regge.
Visie en aanpak
Doel van het plan-MER is het inzichtelijk maken van de haalbaarheid van het bestemmingsplanbesluit, belicht vanuit milieu- en natuurwetgeving. De milieugebruiksruimte wordt verkend waardoor het milieu- en natuurbelang een volwaardig onderdeel wordt van de besluitvorming.
ARCADIS richt zich op het efficiënt, effectief en vlot inzetten van het m.e.r.-instrumentarium. Er wordt zo veel mogelijk bestaande informatie gebruikt en de gebiedskennis van de gemeente is van groot belang. Vertrekpunt zijn het reconstructieplan, de nota van uitgangspunten en de gebiedsvisies van elk landbouwontwikkelingsgebied.
Door deze werkwijze blijven de kosten beperkt en krijgt het plan-MER een meerwaarde in de besluitvorming (inhoud) en doorstaat het MER de toets der kritiek bij de Commisie m.e.r. (draagvlak).
Wat is bijzonder aan deze aanpak en dit resultaat?
Voor het buitengebied van diverse gemeenten stelt ARCADIS beleidskaders en bestemmingsplannen op. Voorbeelden zijn Nederweert, Weert, Gennep, Zwolle, Deventer, Raalte en Olst-Wijhe. In het kader van de Wet geurhinder veehouderij werkt ARCADIS voor diverse gemeenten aan zogenaamde quick scans en gebiedsvisies. Het betreft onder andere Venray, Nederweert, Weert, Horst aan de Maas, Bernheze, Uden en Tubbergen. Voor de afzonderlijke landbouwontwikkelingsgebieden in de gemeenten Bronckhorst, Hellendoorn, Ommen, Uden, Boekel, Deventer en Olst Wijhe stelt ARCADIS gebiedsvisies op. Inmiddels zijn naast de gebiedsvisies ook plan-MERren opgesteld voor de gemeenten Oost-Gelre, Berkelland en Bronckhorst en voor het agrarisch buitengebied van Ede.
Voor diverse gemeenten (Nederweert, Ommen, Hellendoorn, Nunspeet en Bronckhorst) heeft ARCADIS een plan-MER opgesteld voor het bestemmingsplan buitengebied met daarin het vestigingsbeleid voor intensieve veehouderij. Het plan-MER voor Nederweert is - voor zover bekend - het eerste van dit type met een definitief toetsingsadvies (6 mei 2008). De Commissie voor de m.e.r. gaf aan dat het door ARCADIS opgestelde MER de essentiële informatie bevat waardoor het milieu een volwaardige rol in de besluitvorming kan spelen.