Hoewel de totale Nederlandse bevolking tot 2025 nog toeneemt, zal tegen die tijd in de helft van de regio`s en gemeenten sprake zijn van bevolkingskrimp. Sommige regio`s en gemeenten hebben er nu al mee te maken. Dit is voor Nederland een relatief nieuw fenomeen dat vraagt om innovatieve oplossingen. Van generaties die uitsluitend konden bouwen voor groei zijn er nu gebieden in Nederland waar we moeten gaan `ontbouwen` voor krimp. Dit is een paradigmawisseling waarbij een omslag in denken noodzakelijk is voor de ruimtelijke herstructurering van krimpgebieden.
Ontbouwen is niet alleen slopen
Met `ontbouwen` bedoelt ARCADIS niet alleen slopen. Het gaat om ruimtelijke ingrepen zoals extensiveren (slopen en minder terugbouwen), herbestemmen, voorzieningen samenvoegen en clusteren en het toevoegen van nieuwe functies zoals natuur, recreatie en onbebouwde ruimte. Maar ook minder tastbare aspecten, zoals sociale cohesie, gemeenschapsgevoel en identiteit spelen een belangrijke rol bij succesvol ontbouwen. De rode draad is het continu zoeken naar kansen voor ruimtelijke kwaliteit, coalities van relevante stakehoders en financieringsvormen voor de ruimtelijke herstructurering in krimpgebieden.
Aanpak
In 2009 heeft ARCADIS het Ontbouwingsplan ontwikkeld. Het biedt een integrale procesaanpak voor de ruimtelijke herstructureringsopgave van krimpgebieden. De methode bestaat uit beproefde diensten en producten van ARCADIS. Deze worden ingezet om samen met de relevante stakeholders knelpunten van krimp te analyseren, kwalificeren en `om te zetten naar geld`. Om vervolgens ruimtelijke en financiële oplossingen te genereren voor de krimpproblematiek. Dit vraagt om maatwerk per krimpgebied en per opgave. Het Ontbouwingsplan onderscheidt zich door een zorgvuldig geregisseerd proces, het formuleren van concrete projectvoorstellen en het smeden van duurzame samenwerkingsverbanden, waarbij de economische uitvoerbaarheid nooit uit het oog wordt verloren. Opdrachtgevers zijn gemeenten, regio`s, provincies, woningcorporaties, projectontwikkelaars en instellingen in krimpgebieden.
Strategie
Krimpgebieden kampen met waardeverlies door leegstand en met waardevermindering door vraaguitval. In combinatie met een afnemend draagvlak voor voorzieningen (zorg, onderwijs, welzijn, detailhandel, religie en openbaar vervoer) zorgt dit voor een negatieve neerwaartse spiraal met ingrijpende effecten voor de lokale economie, ruimtelijke kwaliteit en samenleving. De strategie van het Ontbouwingsplan richt zich op het tijdig doorbreken van de negatieve spiraal met een tweesporenbeleid. Op lokale schaal het temperen van waardeverlies door het organiseren van bewustwording, het uitbuiten van de kwaliteit van de plek en het smeden van nieuwe samenwerkingvormen tussen publiek en private partijen. De regionale aanpak bestaat uit co-creatie met behulp van regionale strategiebepaling, functionele waardecreatie en het organiseren van cofinanciering.
Temperen verlies
Voor het organiseren van bewustwording en draagvlak gebruikt het Ontbouwingsplan toegesneden vormen van een Maatschappelijke Kosten en Baten Analyse (MKBA) en interactieve scenarioanalyses gericht op herbestemming en herontwikkeling. Participatie en lokaal ondernemerschap is cruciaal voor succesvol ontbouwen. Daarom worden de relevante stakeholders vanaf het begin betrokken bij het opstellen van de probleemanalyse en het signaleren van kansen voor verbetering van de ruimtelijke kwaliteit. De procesmanagers van ARCADIS hebben ruime ervaring met het smeden van nieuwe samenwerkingsvormen bij ruimtelijke herstructurering. Voor krimpgebieden denken we bijvoorbeeld aan een Dorp Ontwikkel Maatschappij (DOM) of co-operaties waarin zowel particuliere als publieke stakeholders vertegenwoordigd zijn. Deze samenwerkingsvormen worden uitgewerkt in een concrete businesscase.
Co-Creatie
Een duurzame aanpak van de gevolgen van bevolkingskrimp vragen om een regionale benadering. Concurrentie en kannibalisme tussen gemeenten onderling dient voorkomen te worden. Binnen een krimpregio dienen in structuurvisies en andere plannen strategische keuzes gemaakt te worden over nieuwe ontwikkelingen en over krimpprojecten. Ook de noodzaak tot “regio-marketing” en toenemende regionale concurrentie vragen om vergaande regionale afstemming, samenwerking en strategiebepaling.
Ontbouwen kost geld en levert relatief weinig op.
Om kostenneutraal te kunnen ontbouwen zijn nieuwe manieren van cofinanciering noodzakelijk. Zo zouden nieuwe ontwikkelprojecten in een regio financieel kunnen bijdragen aan krimpprojecten. ARCADIS heeft samen met juridische deskundigen de bestaande, wettelijke mogelijkheden van financiële verevening in kaart gebracht om toe te passen bij de herstructureringsopgave. Daarnaast is regionale waardecreatie noodzakelijk om succesvol te kunnen ontbouwen. Vormen van natuurcompensatie en waterberging dragen bij aan een haalbare exploitatie en vergroten de ruimtelijke kwaliteit in krimpgebieden. Ook functies als recreatie en landbouw bieden hier mogelijkheden voor.
Meerwaarde
Het Ontbouwingsplan biedt een integrale aanpak met helder onderscheiden processtappen richting een gedragen oplossing voor de krimpproblematiek. Er worden resultaten geleverd op basis waarvan gedegen besluitvorming plaats kan vinden. Als onafhankelijk adviseur kan ARCADIS voor klanten de coördinatie en regie over een complex proces uit handen nemen. Door de samenwerking is alle benodigde kennis en ervaring beschikbaar, van beleidsadvies tot realiseerbare oplossing. Wij nodigen u uit contact met ons op te nemen voor een vrijblijvend gesprek met een van onze adviseurs.