De ondergrond van het stedelijke gebied van Utrecht is op meerdere plaatsen in het eerste watervoerend pakket verontreinigd met vluchtige organochloorverbindingen (VOCl). In totaal is circa 50 miljoen m3 grondwater licht tot sterk verontreinigd. Het merendeel van deze verontreinigingen is onvoldoende in kaart gebracht. De meeste grondwaterkwaliteitsproblemen doen zich voor in het gebied rond station Utrecht Centraal.
Dreigende stagnatie
Juist voor dit gedeelte van Utrecht bestaan veel plannen. Het stationsgebied wordt in de komende jaren uitvoerig gerenoveerd. Dit gaat samen met ingrepen in de ondergrond, bijvoorbeeld in de vorm van bouwputbemalingen en ondergronds bouwen. Daarnaast komen er systemen voor warmte-koudeopslag (WKO). Deze ingrepen in de ondergrond hebben invloed op de grondwaterverontreinigingen. De initiatiefnemers van al deze activiteiten moeten het nodige doen om een negatieve invloed op de verontreinigingen tegen te gaan. De ervaring - en verwachting voor de toekomst - is dat met het huidige beleid voor grondwaterverontreinigingen de ontwikkelingen in het stationsgebied zullen stagneren.
Plan van aanpak
In 2007 heeft ARCADIS een plan van aanpak voor de grondwaterkwaliteit in het Stationsgebied van Utrecht opgesteld. De hoge dynamiek in dit gebied én de hoge kosten van gevalspecifieke benaderingen leiden tot de keuze voor een integrale aanpak van de grondwaterverontreinigingen. Het nieuwe bodembeleid laat dit toe. Zonder integrale benadering zijn afzonderlijke verontreinigingen moeilijk aan te pakken en treedt ontoelaatbare vertraging van maatschappelijke ontwikkelingen op.
Biowasmachine
De door ARCADIS opgestelde visie kijkt naar ‘het grotere geheel’ binnen het systeemgebied. Er wordt niet meer blindgestaard op afzonderlijke vlekken, maar gelet op het gebruik van het grondwater. Op welke wijze is het grondwater te gebruiken zonder risico’s te verwaarlozen? ARCADIS heeft voorgesteld een zone in het centrum van Utrecht aan te wijzen waar de grondwaterkwaliteit wordt losgelaten en waar wordt overgegaan op grondwatermanagement. Warmte-koudeopslag en bouwputbemalingen worden toegestaan. De versnelde menging van grondwaterverontreinigingen heeft geen negatieve gevolgen. Sterker nog, deze menging zal er toe bijdragen dat de verontreinigingen sneller van nature zullen afbreken. In Utrecht wordt dit inmiddels de ‘biowasmachine’ genoemd. Alleen ondiepe verontreinigingen vlak onder het maaiveld moeten nog gericht worden aangepakt.
Monitoring
Om de grondwaterkwaliteit - en veranderingen daarin - te monitoren, is een meetnet voorgesteld van circa 100 meetpunten in een raster van grofweg 250 bij 250 meter. Aan de hand van dit meetnet kan Utrecht de ontwikkeling van de grondwaterkwaliteit in de grondwatermanagementzone volgen en sturen. De mogelijke gevolgen van ingrepen in de ondergrond zijn inzichtelijk. Het directe resultaat is dat ingrepen in het grondwater zijn toegestaan en dat de ontwikkeling van het stationsgebied geen belemmeringen ondervindt door verontreinigingen in de ondergrond.