Toekomstvisie
Het is het Darwin-jaar. Als Darwin ons één ding heeft leren begrijpen, is het dat niet de sterkste soorten overleven, maar de soorten met het grootste aanpassingsvermogen. Daarom is het gewenst om over de financiële crisis en de economische recessie heen te kijken en te werken aan het versterken van de concurrentiepositie. Een duurzame versterking van de concurrentiepositie is nodig om deze en een volgende crisis te overleven. Het maken van innoverende keuzes leidt tot de noodzakelijke stap voorwaarts. Op de hoogte blijven van actuele maatschappelijke en industriële ontwikkelingen is noodzakelijk om een toekomstvisie te kunnen ontwikkelen. Dat geldt voor alle bedrijven. ARCADIS spreekt dan ook geregeld met betrokken partijen als grootzakelijke klanten, sociale partners, de financiële wereld en gerenommeerde kennisinstituten. Onderwerp van gesprek zijn veelal de uitdagingen die er in de business van nu en van de toekomst toe doen. Hierbij gaat het om onderwerpen als duurzaamheid en milieu, mobiliteit en energie, innovatie en outsourcing. Deze gesprekken gaan deels om het opdoen van inspiratie en om het kweken van begrip hoe je als organisatie actief kunt bijdragen aan oplossingen voor bedrijfsmatige en maatschappelijke vraagstukken op de korte en langere termijn. Door vraagstukken vanuit verschillende perspectieven te bespreken krijg je een andere kijk op de zaak en zie je verbanden. Daarnaast wordt vaak ook duidelijk hoe je vanuit verschillende branches zou kunnen samenwerken om bepaalde uitdagingen constructief aan te pakken. Bedrijven van welke aard dan ook, samen met maatschappelijke organisaties en de kenniswereld gebundeld in een netwerkmodel, kunnen extra waarde creëren en succesvollere oplossingen aandragen.

De slag winnen
Waar Nederland zeker meer aandacht aan moet besteden, is innovatie en duurzaamheid, zowel in producten als in bedrijfsmiddelen. En dit vooral ook aan de buitenwereld laten weten. Dit versterkt de reputatie van de BV Nederland en ook van hier gevestigde bedrijven. De milieuwetgeving in Nederland bijvoorbeeld is strikt en kan juist daardoor als motor dienen voor een innoverend imago. De huidige crisis zorgt er in veel gevallen voor dat investeringen in innovatie worden uitgesteld. Dat is even noodzakelijk, maar tegelijk niet verstandig. Ook landen als China en India zetten sterk in op innovatie en hebben met 8-10% groei tijdens de recessie minder de last van het verleden te dragen. Om de slag te winnen moeten Nederlandse en Europese bedrijven nadrukkelijker voorop blijven lopen. Het gaat om waardecreatie en nieuwe mogelijkheden, veelal in key-niches. En ook om afscheid nemen van de houding ‘zo doen we dat al jaren’. Het is mijn mening dat de overheid dit juist nu zou moeten stimuleren. Duurzame innovatie vergroot namelijk de concurrentiepositie van Nederlandse bedrijven wereldwijd en zorgt er voor dat de weg naar boven eerder wordt bereikt en steiler zal verlopen.

Bijdrage overheid
Hoe kan de overheid hieraan een bijdrage leveren? Het is vooral een taak van de overheid om de randvoorwaarden op orde te brengen. Het huidige beleid is vooralsnog te generiek. De overheid zou meer keuzes moeten maken en maatwerk moeten leveren gericht op de sectoren van de toekomst. Met betrekking tot innovatie wordt dit al gedaan. Ik haal als voorbeeld de elektrische auto’s aan. De overheid wil milieuvriendelijk rijden stimuleren. Koppel dit bijvoorbeeld aan de productie van innovatieve vervoerssystemen. Hetzelfde geldt voor andere te behalen doelen als gezond en duurzaam voedsel, duurzame energieproductie, CO2-opslag, de JSF en andere beleidsdoelstellingen. Veel van deze doelstellingen bieden vergaande mogelijkheden om de industrie te betrekken bij het realiseren ervan. De innovatiepolitiek zou gekoppeld moeten worden aan een industriepolitiek. Verder acht ik het een taak van de overheid om bepaalde sectoren te profileren. Zoals bepaalde regio’s in Nederland een specialisme hebben, zo zal Nederland zich ook binnen Europa moeten specialiseren. Er komen drie sectoren bovendrijven waarin Nederland zich onderscheidt: agro-food, energie en hightech maakindustrie.

Arbeidsmobiliteit
Een andere uitdaging is de geringe arbeidsmobiliteit van de Nederlandse beroepsbevolking. De doorstroom van werknemers tussen bedrijven is niet groot. Een grotere flexibiliteit van werknemers, arbeidsvoorwaarden en onderwijs zou een mogelijke oplossing zijn om de arbeidsmobiliteit te vergroten. Nederland wordt steeds meer een kennisintensieve samenleving waarin werknemers steeds vaker zullen veranderen van vakgebied en bedrijf, zelfs op latere leeftijd. Het bedrijfsleven en de overheid moeten werknemers de tijd gunnen voor omscholing en er zouden mogelijkheden moeten komen om zaken veel meer regionaal af te stemmen. De steun van de overheid volgt nu uit de crisis, maar zou een structureler karakter moeten krijgen. Het belang van een flexibele arbeidsmarkt wordt mijns inziens bewezen tijdens de huidige recessie: veel bedrijven hebben te maken met vraaguitval van soms wel 20-30%. Toch leidt dit niet tot massale faillissementen en ook niet tot een astronomische werkloosheid.

Financiën
Financiering is een lastig punt bij veel ondernemingen. Voor de crisis was geld bij wijze van spreken een ‘commodity’, nu is geld schaars geworden. Dat zie je niet alleen in de prijs van geld, maar zeker ook in de beschikbaarheid. Op dit moment is de financiële schaarste nog geen werkelijk probleem, omdat ondernemers investeringen uitstellen. De echte problemen kunnen ontstaan als de crisis afneemt en ondernemers weer gaan investeren. De vraag naar geld zal dan toenemen, terwijl de beschikbaarheid beperkt zal zijn. De financiële crisis kan dus ook de innovatie een klap toebrengen. Dat mag niet het gevolg zijn. Ook hier is mijns inziens een taak voor de banken en de overheid weggelegd, zij zullen moeten zorgen dat er geld beschikbaar blijft.

Samenwerken
Bedrijven, kennisinstellingen, adviseurs, banken en overheden kunnen elkaar versterken door samen te werken en in netwerkverband ook grotere krachten ontwikkelen. Hierdoor ontstaat een robuuster economisch systeem dat we nog hard nodig zullen hebben. Ten slotte is ook zonder crisis permanent scherpte nodig om voorop te blijven lopen.